T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI İzmir İl Sağlık Müdürlüğü Menemen Devlet Hastanesi

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI İzmir İl Sağlık Müdürlüğü Menemen Devlet Hastanesi

Facebook Twitter Google Plus Linkedin

ÇÖZGER

Güncelleme Tarihi: 11/07/2019

Kurumumuzda Çocuklar için Özel Gereksinim Raporları(ÇÖZGER)  ile ilgili sağlık kurulu raporları için sistemsel düzenleme yapılmış olup, söz konusu raporlar verilebilir duruma getirilmiştir. Hastanemizde görev yapmakta olan hekimler ile sağlık kurulu biriminde görev yapmakta olan personellerimize gerekli bilgilendirmeler de yapılmıştır.  Menemen İlçe Sağlık Müdürlüğü kanalı ile bölgemizdeki aile hekimlerine ÇÖZGER ile ilgili bilgilendirmeler de yapılmıştır. Ayrıca Kurumumuz Web sitesi ve sosyal medya sayfalarında da ÇÖZGER hakkında tanıtım duyuruları yapılmıştır.



ÇOCUKLAR İÇİN ÖZEL GEREKSİNİM RAPORU (ÇÖZGER) NEDİR?   

Çocuklar için özel gereksinim raporunun kısaltması ÇÖZGER olarak geçmektedir ve yeni yönetmeliğe göre “Sağlık Kurulu Raporları”nın yerine gelmiştir. Artık “Sağlık Kurulu Raporu” değil “ÇÖZGER” verilecektir. 

20 Şubat 2019 tarihli 30692 sayılı Resmi Gazete ’de yayınlanan Yönetmelik ile Engelli Sağlık Kurulu Rapor süreçleri ve raporun içeriği değişmiştir. Bunun yanı sıra çocukların değerlendirmelerine ve rapor sürecine yeni bir yaklaşım getirmiştir. Bunlara özet olarak göz atmak gerekirse: 

Çözger ile gelen değişikliklerin en önemlilerinden biri çocuk ve erişkinler için verilecek raporların ayrılmış olmasıdır. Yani 18 yaşından küçük çocuklar bu yönetmelik kapsamındadır. 

ÇÖZGER Yönetmeliği’nin amacı, çocukluk döneminin gelişim süreci nedeni ile erişkin dönemden farklılık göstermesinden dolayı özel gereksinimleri (engelleri) olan çocukların gereksinimlerini erişkinlerden farklı şekilde belgelenerek sağlık, eğitim, rehabilitasyon, diğer sosyal ve ekonomik haklara, hizmetlere erişimlerinin sağlanmasıdır. Ayrıca erişkinler esas alınarak hazırlanmış olan mevcut engelli sağlık kurulu raporları hakkında yönetmelikte çocuk yaş grubuna dair özel düzenlemelerin bulunmaması; bebeklik ve erken çocukluk (0-3) döneminde gelişimsel sorunları olan çocuklarda ağır engelliğin tanımında yaşanmakta olan güçlükler; değerlendirme farklılıkları; seyri iyi bilinen ve ağır engellilik yaratabilen hastalıkların veya sendromların tanısını almış çocukların değerlendirmesinin yapılabilmesi için ÇÖZGER standart değerlendirme süreçlerine ihtiyaç duyulmaktadır. ÇÖZGER Yönetmeliği Özel Gereksinimleri Alanları Kılavuzu (Ek 2) ÇÖZGER için yapılacak olan değerlendirmenin temel yöntem, ilke ve kıstaslarını açıklamaktadır. 

Çözger’ de yer alan özel gereksinim; çocuğun toplumsal yaşama eşit katılabilmesi için bedensel ya da gelişimsel işlev kısıtlılığı olmayan bireylerden farklı sağlık, eğitim, rehabilitasyon, cihaz, ortez, protez, çevresel düzenlemeler ve diğer sosyal ve ekonomik haklara ve hizmetlere gereksiniminin olmasını ifade etmektedir. ”Özel Gereksinimi Var.”, “Hafif Düzeyde Özel Gereksinimi Var. “Orta Düzeyde Özel Gereksinimi Var.”, “İleri Düzeyde Özel Gereksinimi Var.”, “Çok İleri Düzeyde özel Gereksinimi Var.”, “Belirgin Özel Gereksinimi Var.” ya da “Özel Koşul Gereksinimi Var.” olan çocuk yasal düzenlemelerde “engelli” olarak nitelendirilen bireydir. Mevzuata uyum arandığında Ek-3'te yer alan derecelendirmeden yararlanılır. 

Toplumsal yaşama katılım kısıtlılığı ise bireyin toplumsal yaşamda nitelikli ve tam olarak yer alamaması, yaşama kabul ve dahil edilmesinde güçlükler yaşaması, mevcut olan işlev kaybının çevresel etmenlerden etkilenmesi sonucunda, çocuğun etkinlik ve yaşama katılımının yaşıtlarından daha az nitelik ya da nicelikte olmasını ifade etmektedir. 

Engelli çocuklar için engel oranları kaldırılmıştır. Artık aynı engel ve durumdaki çocuklar için farklı yüzdeler hesaplanması gibi karışıklıklar olmayacaktır.  

Ayrıca bu sistemde zeka geriliği, mental motor retardasyon gibi kişiyi veya ailesini rencide edecek, haysiyeti örseleyecek, önyargıya veya ayrımcılığa sebep olacak tanımlamalar rapordan kaldırılmış yalnızca Özel Gereksinim Alanlarının belirtilmesi gerektiği söylenmiştir. Tanıları yazarken de bu terimlerin kullanılmaması gerektiği vurgulanmıştır.  

Raporda Engellilik kelimesi yerine özel gereksinim kullanılmaktadır ve ağır engelli ibaresi de kullanılmamaktadır.  

Doğrudan Down sendromlu çocukları ve ailelerini etkileyecek değişiklikler ise şu şekildedir: 

Mozaik Down sendromlu olmayan tüm Down sendromlu çocuklara; 

  • Rapor; tanı kesinleşir kesinleşmez verilebilecektir.  ÇÖZGER ekinde Kalıtsal hastalıklar başlığının altında özellikle Down Sendromu ile ilgili bir örnek verilmiştir ve “Örneğin doğumda mozaik olmayan Down sendromu tanısı almış bir çocuk için gelişimsel gerileme ya da başka patoloji beklenmeden doğumdan itibaren ÇÖZGER verilebilir” demiştir. 

  • Rapor  ÇÖZGER veren uzmanlar tarafından sürekli olarak da verilebilecektir. Sürekli rapor için Çözger yönetmeliğinde şöyle yazmaktadır: 

“Çocuğun gereksinim durumunun sabit kalması veya artması söz konusu olan hastalıklar için sürekli rapor düzenlenir.”[1] . Ayrıca Yönetmelik Ek 2 Temel İlkelerde Şöyle yazmaktadır: Çocuğun durumu nadiren 2 yıl kadar kısa sürede değişecektir. Bu nedenle Ek-2'de belirtilen durumlar dışında ÇÖZGER en az 2 yıl süreli verilir. Çocukların özel gereksinimlerinin hızla değişmeyeceğini düşünüldüğü durumlarda çocukların, ailenin ve Çözger kurumları çalışanlarının süreçteki zaman ve iş gücü kaybı gözetilerek rapor daha uzun süreli ya da sürekli olarak verilebilir. 

Sosyal haklar için Ağır Engellilik durumuna karşılık gelen ifadeler: “Çok ileri düzeyde Özel Gereksinimi Var”, “Belirgin ÖGV” ve  “Özel koşul gereksinimi var (ÖKGV)” [2]

  • Down Sendromlu çocuklardan Mozaik Down sendromlu olanlar hariç hepsine ÖKGV olarak rapor verilecektir. Yani sosyal yardımlara başvurabilmenin bir ön koşulu olan raporlardaki ağır engellidir, ya da değildir karmaşası çözülmüştür.  Ayrıca yukarıda bahsettiğimiz gibi engellilik oranı da ortadan kaldırılmıştır.  

  • Yine ÇÖZGER ile rapor alma sürelerini hızlandırmak için ÇÖZGER Kurullarına süre kısıtlaması getirilmiştir. Raporlar kişinin başvuru tarihinden itibaren en geç otuz gün içerisinde tamamlanarak ilgiliye verilecektir. [3] 

  • Mozaik Down sendromunda ise Çözger’in ilgili alanlarında gereksinim değerlendirilmesi yapılması gerekmektedir. Rapor süresine ise ÇÖZGER veren uzmanlar karar verecektir. 

Yönetmelikle ilgili daha detaylı özet bilgiye aşağıdan, yönetmeliğin tamamına ise http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/02/20190220-1.htm adresinden ulaşabilirsiniz.  

Dernek olarak ÇÖZGER ile birlikte gelecek kazanımları olumlu buluyoruz. ÇÖZGER erken dönemde rapor alma sorunlarımız gibi kronik sorunlarımızı çözecek gibi görünmekle birlikte bir yandan da engellilik olgusuna hala tıbbi bir bakış açısı ile yaklaşıldığının, tıbbi modelin temel alındığının göstergesidir. Sık sık dile getirdiğimiz gibi eğitsel tanılama ve eğitime erişimde sağlık kurulu raporu şartı olmamalıdır. Destek eğitim kararının bir tıp uzmanı değil bir eğitmen tarafından verilmesi gerekmektedir. Dünyadaki uygulamalarda bu şekildedir. Çözger bir başlangıçtır bundan sonraki adımın eğitsel ve tıbbi değerlendirmelerin birbirinden ayrılması olmasını umut ediyoruz.  

ÇOCUKLAR İÇİN ÖZEL GEREKSİNİM DEĞERLENDİRMESİ HAKKINDA YÖNETMELİK

Tanımlar (Madde 4) 

Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik’inde bazı tanımlamalar aşağıdaki şekilde yapılmaktadır. 

  • Çocuk: 18 yaşını doldurmamış birey olarak ifade etmektedir. 

  • Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu (ÇÖZGER): Sağlık kurulunca hazırlanan çocuğun özel gereksinimlerini belirten belgeyi ifade etmektedir. 

  • Çocuklar İçin Terör, Kaza ve Yaralanmaya Bağlı Durum Bildirir Sağlık Kurulu Raporu: ÇÖZGER sağlık kurulu tarafından terör, kaza ve yaralanmalar için düzenlenen raporu ifade etmektedir. 

  • Çocuk Özel Gereksinim Alan Kılavuzu: Gelişim geriliğinin ve hastalıklara bağlı doku, organ ve/veya fonksiyon kaybının tanımlandığı Ek-2’de yer alan kılavuzu ifade etmektedir. 

  • ÇÖZGER yetkili hekimi: Çocukların özel gereksinimlerinin değerlendirilmesi için hizmet içi eğitim aldığını belgelemiş, süreç koordinasyonu için başhekim tarafından yetkilendirilen çocuk sağlığı ve hastalıkları ana dal ya da çocuk sağlığı ve hastalıkları yan dal uzmanını ifade etmektedir. 

  • ÇÖZGER sağlık kurulu: İkinci ve üçüncü basamak sağlık kurum ve kuruluşlarında, çocukların özel gereksinimlerinin tespiti ile terör, kaza ve yaralanma durum bildirimine yönelik başvuruları değerlendirerek karar vermeye yetkilendirilmiş kurulu ifade etmektedir. 

  • Özel gereksinim: Çocuğun toplumsal yaşama eşit katılabilmesi için bedensel ya da gelişimsel işlev kısıtlılığı olmayan bireylerden farklı sağlık, eğitim, rehabilitasyon, cihaz, ortez, protez, çevresel düzenlemeler ve diğer sosyal ve ekonomik haklara ve hizmetlere gereksiniminin olmasını ifade etmektedir. 

  • Toplumsal yaşama katılım kısıtlılığı: Bireyin toplumsal yaşamda nitelikli ve tam olarak yer alamaması, yaşama kabul ve dahil edilmesinde güçlükler yaşaması, mevcut olan işlev kaybının çevresel etmenlerden etkilenmesi sonucunda, çocuğun etkinlik ve yaşama katılımının yaşıtlarından daha az nitelik ya da nicelikte olmasını ifade etmektedir. 

  

Gereksinim Değerlendirmesi (Madde 5) 

Özel gereksinimli olan çocuklara ilişkin değerlendirme çalışmalarında, sınıflandırma sistemi olarak; Dünya Sağlık Örgütü tarafından sağlık ve sağlıkla ilgili durumların tanımlanması için ortak standart bir dil ve çerçeve oluşturmak amacı ile geliştirilen ve insanın işlevselliği ve kısıtlılıklarla ilgili durumlarının tanımlanmasını sağlayan çok kapsamlı uluslararası bir sınıflandırma sistemi olan İşlevsellik Yetiyitimi ve Sağlığın Uluslararası Sınıflandırması esas alınır. 

Çözger Sağlık Kurulu Kimlerden Oluşur?  (Madde 6 ve 7) 

Yönetmelik; birden fazla uzmanlık dalını ilgilendiren gereksinim tespitinde kurulun aşağıda belirtilmiş branşlardan en az dört uzman hekim, kurul başkanı ve Çözger yetkili hekimi olmak üzere 6 daimi üyeden oluşacağını ifade etmektedir. 

  • Çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanları ya da yan dal uzmanları, 

  • Göz hastalıkları uzmanı,  

  • Kulak burun boğaz hastalıkları uzmanı, 

  • Çocuk cerrahisi uzmanı, 

  • Çocuk nöroloji uzmanı, 

  • Çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanı, 

  • Fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanı, 

  • Ortopedi ve travmatoloji uzmanından en az 4 branş hekimi görev alması gerektiği madde 6 ve 7’de belirtilmektedir. 

Eğer değerlendirilecek engel türü, yukarıda sayılan uzmanlık dallarının dışında ise kurul başkanının teklifi ve başhekimin onayı ile ilgili branş uzmanının kurula davet edilebileceği, gelen uzmanın geçici kurul üyesi olarak raporu imzalayacağı belirtilmektedir. 

Yönetmelikte; sağlık kurum ve kuruluşunda çocuk cerrahisi uzmanı bulunmadığı durumlarda yerine genel cerrahi uzmanı, çocuk ruh sağlığı hastalıkları uzmanı bulunmadığı durumlarda yerine ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanı, çocuk nöroloji uzmanı bulunmadığı durumlarda nöroloji uzmanı kurula dâhil edileceği Madde 6’da belirtilmektedir.  

Çözger sağlık kurulu raporlarını düzenlemeye yetkili sağlık kurumlarını ve hakem hastaneleri Sağlık Bakanlığının belirleyeceği ve internet sitesinde yayımlayacağı bilgisi Madde 7’de belirtilmektedir. 

Çözger Sağlık Kurulu Raporunun Düzenlenmesi (Madde 8) 

Çözger yönetmeliğinin 8. maddesinde sağlık kurulu raporunun eksiksiz doldurulması ailenin sorumluluğunda olmadığı, bu sorumluluğun raporu veren kurula ait olduğu belirtilmektedir. O sebeple burada raporun nasıl doldurulacağı ile ilgili tüm maddeler yazılmamış sadece başvuru yapanın sorumluluğunda olan maddeler yazılmıştır. 

  • Çözger sağlık kurulu raporu almak için bakım veren kişinin başvuru dilekçesi ile Çözger vermeye yetkili olan sağlık kuruluşuna başvuru yapması gerekmektedir. 

  • Çözger yönetmeliğinin 8. maddesinde Çözger sağlık kurulu raporunda engel oranı yazılmayacağı, özel gereksinim düzeylerinin engel oranları ile ilgili mevzuatla uyumunda Ek-3’te yer alan aşağıya da eklenmiş tablonun geçerli olacağı belirtilmektedir.